Afgekolfde moedermelk is een waardevolle vloeistof; een combinatie van antistoffen, levende cellen en andere bestanddelen die de baby beschermen tegen infecties en hem helpen zijn optimale groei en ontwikkeling te bereiken. De manier waarop omgegaan wordt met afgekolfde melk is bepalend voor het behoud van de voedingswaarde  en de ziektebestrijdende eigenschappen. Moedermelk is een vers, levend product. De antibacteriële eigenschappen van moedermelk zorgen ervoor dat de melk langer vers blijft. De levende cellen en antistoffen, die het maag-darmkanaal van de baby beschermen tegen ongewenste bacteriegroei, beschermen de melk ook tegen bederf tijdens de opslag.

Na zorgvuldig onderzoek van de bestaande literatuur door leden van de internationale medische adviesraad van La Leche League International, is men gekomen tot de volgende, evidence-based  richtlijnen voor de opslag van moedermelk voor gezonde, voldragen kinderen.

Materialen voor opslag

Moedermelk wordt bij voorkeur bewaard in goed afsluitbare bakjes of flesjes van glas of hard plastic. Let op dat het materiaal vrij is van het controversiële chemische bestanddeel bisfenol A (BPA). De materialen worden voor gebruik gereinigd in een vaatwasser of afgewassen met een warm sopje, grondig afgespoeld en te drogen gezet. Vul de bakjes of flesjes niet helemaal tot aan de rand, maar laat wat ruimte voor het uitzetten van de melk tijdens het invriezen.
Opslag van moedermelk in plastic zakjes is minder veilig, omdat zakjes sneller lekken en sommige soorten plastic kunnen reageren met bestanddelen van de melk. Gebruik alleen stevige plastic zakjes die speciaal ontworpen zijn voor de opslag van moedermelk. Het gebruik van twee zakjes over elkaar verkleint het risico op ongelukken. Druk de lucht uit het zakje en laat wat ruimte voor het uitzetten van de melk tijdens het invriezen. Plaats de zakjes in een bakje achterin de koelkast of vriezer, omdat daar de temperatuur het laagst en het meest constant is.

Vers afgekolfde moedermelk kan toegevoegd worden aan een portie al gekoelde of ingevroren melk, mits het eerst 30-60 minuten in de koelkast is gekoeld én als de hoeveelheid die wordt toegevoegd niet groter is dan de reeds gekoelde of ingevroren melk.

Bewaartijden voor afgekolfde melk

Gekoelde melk heeft altijd de voorkeur boven ingevroren melk. Bij invriezen gaat een deel van de infectiebestrijdende eigenschappen van de melk verloren. Ingevroren moedermelk beschermt echter nog steeds tegen infecties en blijft te allen tijde te prefereren boven kunstvoeding.

Moedermelk kan na ontdooien nog 24 uur in de koelkast bewaard worden. Hoewel  er beperkte aanwijzingen zijn dat melk die een paar uur ontdooid is geweest, veilig opnieuw ingevroren kan worden, is dit niet ideaal. Opnieuw invriezen resulteert in nog meer afbraak van melkcomponenten en verder verlies van de bacteriedodende werking.

Er is geen onderzoek gedaan naar de veiligheid van het gekoeld bewaren en opnieuw opwarmen van eerder opgewarmde moedermelk. Er is ook geen onderzoek gedaan naar het bij kamertemperatuur bewaren van vers afgekolfde moedermelk tot een volgende voeding, bijvoorbeeld als het kind in slaap is gevallen tijdens de voeding.
Afgekolfde melk kan bewaard worden in een ‘normale’ koelkast bij 4 ºC of lager. Tijdens vervoer of bij afwezigheid van een koelkast, is het verstandig om de afgekolfde melk in een koeltas met bevroren koelelementen te bewaren.

Gebruik van afgekolfde moedermelk

Moedermelk kan zich tijdens het bewaren scheiden in een melklaag en een roomlaag. Dit is normaal. Zwenk de melk rustig om room en melk weer te mengen, voordat de melk aan het kind wordt gegeven.
Moedermelk moet met zorg ontdooid en verwarmd worden om kwaliteitsverlies door te hoge temperaturen te voorkomen. Bevroren moedermelk wordt ontdooid in de koelkast of door de melk onder koel stromend water te houden. Gekoelde moedermelk kan verwarmd worden door het onder warm stromend water te houden. De temperatuur van het stromende water wordt geleidelijk verhoogd tot de melk de juiste temperatuur bereikt. Vanuit milieu-oogpunt is deze optie echter niet de meest ideale.
Het is ook mogelijk om het flesje of bakje waarin de melk zit, in een pan met warm water te plaatsen. Als het water niet meer warm genoeg is, kan het weer worden opgewarmd.
Plaats de melk nooit in het water tijdens het verwarmen van het water. Verwarm  moedermelk nooit rechtstreeks op het fornuis. Sommige kinderen vinden het geen probleem om koude melk te drinken.

Gebruik geen magnetron voor het verwarmen van moedermelk. Als de melk te heet wordt, gaan veel van de goede eigenschappen verloren. Omdat vloeistoffen in een magnetron niet gelijkmatig verhit worden, kunnen er zogenaamde ‘hotspots’ ontstaan in de melk. Dit levert gevaar op voor het kind en kan bovendien resulteren in de afbraak van melkcomponenten.

Moedermelk kan na het ontdooien zepig ruiken of smaken als gevolg van de afbraak van melkvetten door het in de melk aanwezige enzym lipase. De zepig ruikende melk kan veilig gebruikt worden en wordt door de meeste kinderen geaccepteerd.
Als de melk na koelen of invriezen erg ranzig ruikt, kan ervoor gekozen worden de melk direct na het afkolven tot vlak onder het kookpunt te verhitten. Er verschijnen dan luchtbellen aan de randen van de pan, maar de melk kookt nog niet. Dit verhitten inactiveert lipase, waardoor de vetten in de melk niet meer afgebroken worden. Na het verhitten wordt de melk snel gekoeld en ingevroren. Moedermelk die op deze manier is behandeld is nog steeds een gezondere keuze dan kunstvoeding.

Candida

Als moeder en/of kind besmet zijn met candida (spruw) en hiervoor behandeld worden, kan de borstvoeding gewoon doorgaan en kan recent afgekolfde melk aan het kind gegeven worden. Koelen en invriezen van moedermelk doodt de schimmel niet! Als de behandeling is afgelopen, moet alle melk die tijdens de periode van infectie is bewaard, worden weggegooid.

De mogelijk besmette melk kan wel veilig gebruikt worden door de melk tot vlak onder het kookpunt te verhitten. Er verschijnen dan luchtbellen aan de randen van de pan, maar de melk kookt nog niet. Dit verhitten doodt de aanwezige schimmels. Moedermelk die op deze manier is behandeld, is nog steeds een gezondere keuze dan kunstvoeding.

Gebaseerd op Storing of Human Milk,
La Leche League International, juni 2008.