Lactose: leverancier van energie

Lactose is een stof die uitsluitend voorkomt in de melk van zoogdieren. In moedermelk zit meer lactose dan in de melk van welke diersoort dan ook. Het koolhydraat in moedermelk bestaat grotendeels uit lactose terwijl er ook een kleine hoeveelheid galactose en fructose aanwezig is. Lactose is de grootste en meest constante leverancier van energie voor de baby. Terwijl het vetgehalte in moedermelk, en de samenstelling ervan, kunnen variëren zowel gedurende de voeding, als op verschillende tijdstippen op de dag, blijft het lactosegehalte vrij constant.

Lactose is belangrijk voor baby’s

Lactose is belangrijk voor de groei en ontwikkeling van de baby. Zelfs in de melk van ondervoede moeders is het lactosegehalte constant. Dit in tegenstelling tot het vetgehalte dat kan variëren. De specifieke functies van lactose zijn:
• het bevordert de opname van calcium, hetgeen rachitis voorkomt;
• het breekt snel af in galactose en glucose, die de snel groeiende hersenen van de baby van energie voorzien;
• het bevordert de groei van de lactobacillen die de zuurgraad in de darm in stand houden. Hierdoor krijgen schadelijke bacteriën geen kans om te groeien.

Lactose-intolerantie

Om lactose af te breken in enkelvoudige koolhydraten, die beter kunnen worden opgenomen door het lichaam van de baby, is het enzym lactase nodig. Dit enzym is al bij de geboorte aanwezig in het darmslijmvlies. Een tekort aan lactase (primaire lactase deficiëntie) ofwel lactose-intolerantie, komt vrijwel niet voor bij kinderen onder de leeftijd van twee jaar. Secundaire lactase deficiëntie komt uiterst zelden en slechts tijdelijk voor bij premature baby's en kinderen met zeer ernstige diarree. Bij volwassenen die weinig of geen grote hoeveelheden lactose bevattende producten nuttigen, zal het lichaam stoppen met de aanmaak van het enzym lactase. Het grootste deel van de wereldbevolking is dan ook lactose-intolerant. Bevolkingsgroepen waarvoor melk een belangrijk deel van de dagelijkse voeding blijft zoals bijvoorbeeld Nederlanders en de Masai in Afrika, blijven meestal wel lactase aanmaken na de kindertijd.
Koemelk en andere dierlijke melk zijn, biologisch gezien, geen onmisbare voedingsmiddelen voor de mens. De meeste mensen maken gebruik van andere, veelal plantaardige producten om hun dieet met calcium en andere voedingsstoffen te verrijken.

Hypoglycaemie

In de postnatale periode wordt vaak routinematig bijvoeding zoals glucose, ORS of kunstvoeding gegeven aan baby's die borstvoeding krijgen. Dit om het hypothetische risico op hypoglycaemie (te laag bloedsuikergehalte) te vermijden. Bij een gezonde, voldragen baby is het risico op het krijgen van hypoglycaemie vrijwel nihil als hij snel na de geboorte wordt aangelegd en daarna vaak aan de borst gaat. Doorgaans heeft een gezonde pasgeborene voldoende energie- en vochtreserves voor de eerste dagen. Daarnaast drinkt hij kleine hoeveelheden colostrum als hij aan de borst wordt gelegd. Colostrum is een waardevolle voeding, rijk aan antistoffen. Bijvoeden in welke vorm dan ook, verstoort het beschermende effect daarvan.
Daarnaast bevat ook colostrum in ruim voldoende mate lactose. Een goede start met borstvoeding betekent dat de baby in de eerste dagen minimaal acht keer per etmaal wordt aangelegd (of iedere twee à drie uur). Deze manier van voeden zorgt ervoor dat de bloedsuikerspiegel van de baby vrij constant blijft waardoor er minder risico op het ontstaan van hypoglycaemie is.

De kwaliteit van de lactose in moedermelk als koolhydraat, is superieur aan die van glucose en de in kunstvoeding aanwezige koolhydraten. Glucosewater bijvoorbeeld, levert niet alleen minder energie dan colostrum, maar vormt ook een belasting voor de alvleesklier, naast het risico van een weerslag effect op aan hypoglycaemie gerelateerde problemen.