Sommigen mensen beweren dat je, wanneer je borstvoeding geeft niet zwanger kunt worden, andere vertellen je dan weer, dat dit een absoluut fabeltje is en dat je direct na de geboorte met anticonceptie moet beginnen. De waarheid ligt, zoals zo vaak, ergens tussenin.

Cultureel

In grote delen van de wereld is borstvoeding het enige middel om een volgende zwangerschap uit te stellen. Een goede zaak voor moeder en kind. De baby kan langer van de gezonde borstvoeding genieten, en het lichaam van de moeder krijgt tijd om te herstellen. In sommige culturen worden moeders gemiddeld pas na ongeveer drie jaar weer zwanger.
Bij ons is dit vaak anders. Een van de oorzaken is de manier van borstvoeding geven. Een moeder die vaak voedt heeft een grotere hoeveelheid prolactine in haar bloed en minder hormonen die voor het ontstaan van een zwangerschap kunnen zorgen. De prolactinespiegel daalt na verloop van tijd, en naarmate de afstand tussen de voedingen groter wordt, bijvoorbeeld als de baby doorslaapt of wanneer de baby ander voedsel krijgt.
Een moeder die haar baby vaak voedt, die haar baby 's nachts dicht bij haar heeft en die ook overdag veel tijd met de baby doorbrengt, zal haar eerste menstruatie later krijgen dan een moeder die minder vaak voedt, op schema voedt of wiens baby al vroeg begonnen is door te slapen.

Eiwitten

Maar er zijn ook vrouwen, die altijd met hun baby samen zijn, die heel frequent voeden en die toch na twee tot drie maanden weer menstrueren. Dit heeft waarschijnlijk met ons westers eetpatroon te maken. Door de overvloed van eiwitrijk voedsel heeft ons lichaam geen reden om een volgende zwangerschap uit te stellen.
Dit is misschien een tip voor vrouwen, die niet meer zo lang op een volgend kindje willen wachten. Wanneer je eigenlijk nog maar weinig voedingen geeft, je baby al iets ouder is en je toch niet ongesteld wordt, dan kan je misschien proberen de natuur een duwtje in de rug te geven, door meer eiwitten te eten (vlees, vis of vleesvervangers). Maar vergeet niet, dat je lichaam tijd nodig heeft; misschien ben je gewoon nog niet klaar voor een volgende zwangerschap. Voor het welzijn van moeders zou een tussentijd van minstens twee jaren tussen de geboorten van haar kinderen ideaal zijn.

De menstruatie keert terug

Soms wordt de eerste menstruatie door een lichte bloeding of slijmafscheiding voorafgegaan. Dit is een waarschuwing: je bent weer vruchtbaar. Meestal gaat een moeder na de eerste menstruatie weer ovuleren, maar er zijn ook uitzonderingen. Het kan gebeuren dat je al voor de eerste menstruatie een eisprong hebt (15 tot 20 % van de vrouwen). Het risico om daardoor zwanger te worden is wel veel kleiner (6 %) dan bij een gewone cyclus, maar het is toch aanwezig. Op de andere kant kan het zijn, dat een moeder wel iedere maand een menstruatie heeft, maar dat de eisprong nog een tijdje uitblijft.
De eerste maanden kan je cyclus nog onregelmatig zijn. Was je baby bijvoorbeeld ziek, en heeft hij daardoor weer vaker gedronken, dan kan je menstruatie tijdelijk weer uitblijven. De dagen voor de menstruatie kunnen je borsten gevoeliger en een beetje gespannen zijn.
De terugkeer van je menstruatie kan effect op de hoeveelheid en de smaak van je melk hebben. De meeste baby's wennen vrij snel aan de nieuwe smaak en het is ook maar tijdelijk. Heb je de indruk dat je productie terug loopt, dan kan je ze door vaker aanleggen gemakkelijk in twee of drie dagen weer verhogen. Bij de volgende menstruatie kan het verschijnsel al minder sterk zijn, maar sommige moeders ondervinden altijd lichte problemen met de productie tijdens de eerste dagen van hun menstruatie.

Anticonceptie

Of je voor natuurlijke gezinsplanning, het condoom, het spiraaltje of de pil kiest, bespreek je best grondig met je partner en met je huisarts of je gynaecoloog. Natuurlijke gezinsplanning en het condoom hebben geen invloed op de borstvoeding. Een hormonenvrij spiraaltje heeft ook geen effect op de borstvoeding. Kies je voor hormonale anticonceptie dan moet je er rekening mee houden dat een kleine hoeveelheid hormonen in de moedermelk terechtkomt. Tot nu toe heeft men nog geen negatieve effecten vastgesteld op baby's, ook niet op lange termijn. Soms groeit een baby, van wie de moeder de pil neemt, niet voldoende, ook wanneer het niet lijkt dat de melkproductie terug gegaan is. Je kan dan gewoon met de pil stoppen en je zal rap zien dat het met de groei van je baby weer beter gaat. Combinatiepillen, die oestrogeen en progesteron bevatten, gebruik je beter niet. Zij kunnen de borstvoeding verminderen en de samenstelling van de moedermelk veranderen.

Alleen wanneer je baby nog minder dan zes maanden oud is, je menstruatie nog niet terug is en je de baby vaak voedt (ook 's nachts), kan je ervan uitgaan, dat je nog niet weer vruchtbaar bent. Is ook maar een van deze 3 dingen niet meer van toepassing, dan moet je ermee rekening houden, dat je weer zwanger kan worden.

In-vitrofertilisatie

Deze behandeling heeft, door de medicijnen die de moeder moet innemen, een sterke negatieve invloed op de melkproductie. In gevallen waar het vruchtbaarheidsprobleem niet bij de moeder ligt, het kindje al ouder is en de moeder haar menstruatie al een hele tijd terug heeft, zal de borstvoeding waarschijnlijk geen invloed op het slagen van de behandeling hebben. Toch zal je arts je vragen eerst met de borstvoeding te stoppen voor hij met de behandeling begint. De kans op een zwangerschap door in-vitrofertilisatie is veel kleiner dan bij een natuurlijke bevruchting. De behandeling is een grote belasting voor de moeder en ze is duur, dus wil men geen enkele risico nemen en de kansen op slagen door niets reduceren.
Dit is geen gemakkelijke situatie voor een moeder. Aan de ene kant wil je zo graag nog een baby hebben, aan de andere kant wil je de borstvoedingrelatie met je kindje nog niet opgeven. Vaak dringt dan ook nog de tijd. Misschien ben je bang, dat de behandeling niet gaat lukken en dat je de borstvoeding 'voor niets' hebt opgegeven. Spreek erover met je partner, je huisarts of iemand anders bij wie je je goed voelt. Probeer een compromis te vinden die voor jou en je baby het beste past. Ook bij een leidster van LLL kan je met deze zorgen terecht. (Zie ook het artikel Borstvoeding en IVF)

Christine Van Den Broecke, LLL-leidster te Mechelen (België)