Borstvoeding geven is onder bijna alle omstandigheden mogelijk. Toch is het niet altijd vanzelfsprekend en er zijn situaties die een moeder voor bijzondere problemen kunnen plaatsen. Borstvoeding en zwangerschap is bijvoorbeeld zo’n situatie, zeker als de zwangerschap tot stand moet komen via een IVF-behandeling.

Tendens

In de eerste BOVA van dit jaar stond het ervaringsverhaal van Anouschka. Zij vertelde over haar moeilijkheden om zwanger te worden en beschreef dat ze de borstvoeding aan haar zoon afbouwde om met een IVF-behandeling voor een nieuwe zwangerschap te kunnen starten. Volgens de informatie die zij en haar echtgenoot hadden, gaan borstvoeding geven en de bij een IVF-behandeling gebruikte medicijnen niet samen. Dat komt overeen met het algemene idee onder artsen dat borstvoeding geven en een IVF-behandeling niet samen gaan.

Niet eenduidig

Maar is dat ook zo? Moet een moeder die borstvoeding geeft en voor een volgende zwangerschap is aangewezen op IVF, altijd haar kind spenen of zijn er ook situaties waarin dit niet het geval hoeft te zijn? De ervaringsverhalen die hierover te vinden zijn op het internet zijn niet eenduidig. De mening overheerst dat borstvoeding en IVF niet gecombineerd kan of mag worden. Maar zo af en toe is er een verhaal van een moeder te vinden bij wie de combinatie ´borstvoeding en IVF´ wel mogelijk was.

Scriptie

Toen ik als onderdeel van mijn opleiding tot lactatiekundige IBCLC een scriptie moest schrijven, heb ik dan ook dit thema als onderwerp gekozen. Juist het gebrek aan eenduidigheid, ook onder artsen, maakte me erg nieuwsgierig. ‘Een dreumes aan de borst & IVF, gaat dat samen?’ werd uiteindelijk de titel van mijn scriptie.

Geen eenduidige informatie

Tijdens het werken aan deze scriptie werd mij al snel duidelijk dat wetenschappelijke informatie over de combinatie van borstvoeding en IVF niet te vinden is. Informatie verkregen bij artsen werkzaam in de IVF-behandelcentra, had een algemene tendens dat beide niet te combineren zijn. Redenen hiervoor zouden zijn dat de bij een IVF-behandeling gebruikte medicatie niet te combineren is met borstvoeding en dat het geven van borstvoeding de slagingskans van de IVF-behandeling negatief zou beïnvloeden.

Vragen

Moeders besluiten vaak de borstvoeding aan hun kind af te bouwen voor zij een nieuwe IVF-behandeling starten. Dit doen zij voornamelijk vanwege de angst voor mogelijke invloed van IVF-medicatie op hun borstgevoede kind én omdat de artsen het afraden.
Is het werkelijk zo dat IVF-medicatie niet samen gaat met een dreumes aan de borst? Heeft het geven van borstvoeding een negatieve invloed op de slagingskans van de IVF-behandeling? Twee vragen die ik in mijn scriptie heb proberen te beantwoorden.

IVF-medicatie

Bij een IVF-behandeling zijn drie soorten medicatie noodzakelijk:
- gonadotrofinen om meerdere eicellen tegelijkertijd tot ontwikkeling te laten komen:
- LHRH-analogen ofwel -antagonisten om de eigen hormoonwerking van de vrouw te onderdrukken, zodat deze zo goed mogelijk van buiten af beïnvloed kan worden;
- hCG-hormonen die de eicellen ‘klaar’ maken voor de punctie en die de baarmoederwand gereedmaken voor innesteling van de bevruchte eicel.

Medicijnen en moedermelk

De mate waarin medicijnen in moedermelk terecht komen, is afhankelijk van een aantal factoren. Zo spelen vetoplosbaarheid, moleculair gewicht, plasma-eiwitbinding, zuurgraad en het bloedplasma-level van het medicijn een rol. De invloed van een medicijn op een kind is  afhankelijk van de concentratie van het middel in moedermelk, de hoeveelheid moedermelk die het kind drinkt per dag, de mate waarin het middel door het maag-darmstelsel wordt opgenomen, de leeftijd van het kind en daarmee samenhangend de mogelijkheid van het kind om medicijnen zelf af te breken en de duur van het medicijngebruik.

Dikwijls meer mogelijk dan gedacht

Deze factoren in ogenschouw nemende, blijkt dat er toch vaak meer mogelijk is dan in eerste instantie wordt gedacht. Voor veel van de IVF-medicatie geldt dat de kans dat het in de moedermelk komt niet groot is. Daarnaast is de meeste IVF-medicatie niet of bijna niet opneembaar in het maag-darmstelsel, zodat er weinig kans is dat het middel in de bloedbaan terecht komt. Bij veel van de IVF-medicatie is de kans op een terugloop van de melkproductie reëel aanwezig. Dat effect kan misschien vergroot worden door de combinatie van de diverse medicijnen.

Kijk naar de omstandigheden

Wanneer het kindje aan de borst nog volledig of grotendeels afhankelijk is van de moedermelk, kan men zich afvragen of het een verstandige keuze is om al een nieuwe IVF-behandeling te willen starten. Wanneer het kind inmiddels een ruime hoeveelheid ander voedsel tot zich neemt, ontstaat een andere uitgangssituatie.

Slagingskans

Vaak wordt door artsen aangegeven dat de slagingskans van een IVF-behandeling negatief beïnvloed wordt door het geven van borstvoeding. Een niet stabiele hormoonhuishouding en een hoger prolactinegehalte worden daarbij genoemd. Ook over deze aannames is geen wetenschappelijke informatie te vinden.
Duidelijk is dat een borstvoedende vrouw over het algemeen genomen later vruchtbaar is dan een vrouw die geen borstvoeding geeft. Aangenomen mag worden dat het zuigen van de baby aan de borst hierbij een belangrijke rol speelt. Hoe dat precies in elkaar zit was op het moment van het schrijven van mijn scriptie nog niet bekend. Ook de rol die prolactine speelt in dit proces is niet zeker.

Terugkeer van de vruchtbaarheid

De terugkeer van de vruchtbaarheid gebeurt niet van het ene op het andere moment, maar is op te delen in een aantal fasen:
-geen menstruatie;
-wel menstruatie, maar niet voorafgegaan door een ovulatie;
-wel een ovulatie, maar niet de benodigde hormoonspiegels voor bevruchting;
-wel ovulatie en bevruchting mogelijk, maar een te korte luteale fase, waardoor de baarmoeder onvoldoende gereed is om de bevruchte eicel te laten innestelen;
-wel een ovulatie, bevruchting en implantatie, maar niet de juiste hormoonspiegels om de zwangerschap te laten voortduren;
-volledige vruchtbaarheid.

Dit maakt het moeilijk te bepalen of een vrouw die weer gemenstrueerd heeft, ook weer volledig vruchtbaar is.

Positieve ervaringen

Hoewel het merendeel van de artsen die ik gesproken heb niet positief staan tegenover het combineren van een IVF-behandeling met borstvoeding en er ook geen ervaringen mee hadden, zijn er artsen (en moeders) die de combinatie wel aandurven. Eén arts gaf op grond van haar eigen ervaringen aan, dat wanneer een vrouw nog (beperkt) borstvoeding geeft en zij weer een volledige cyclus heeft, zij perfect gestimuleerd kan worden en de slagingskansen met IVF zeker niet lager zijn.

Conclusie

Er is geen eenduidig antwoord op de vraag ‘Een dreumes aan de borst & IVF, kan dat samen?’.Wel is duidelijk dat het een enorme stap voorwaarts zou zijn als artsen vrouwen niet standaard adviseren de borstvoeding af te bouwen, maar bereid zouden zijn verder te kijken en factoren als de hoeveelheid borstvoeding en de frequentie van het drinken van het kind, en het al dan niet volledig weer vruchtbaar zijn mee in ogenschouw zouden nemen.

Kirsten Aendekerk, LLL-leidster en lactatiekundige IBCLC